Oznaka:

Sveti dim

Dogodovštine jednog pušača na početku trećeg milenija

Pisma

Njegova starost je bila puna slave, kao starost Getea i Viktora Igoa. Ali, on je bio čovek drugačijeg tipa. On nije čeznuo za popularnošću. Prezirao je slavu, prezirao je svet, a kada je služio papama ,bilo je to samo prisilno‘. Kazao je da se ,dosađuje i srdi dok razgovara s njima i kada ga zovu k sebi‘ i da on ,uprkos njihovim zapovedima ne dolazi ako je neraspoložen‘. Ako je jedan čovek po svojoj prirodi i vaspitanju tako stvoren da mrzi ceremonije i laskanja, nema smisla siliti ga da živi takvim životom. Ako on ne traži vaše društvo, zašto vi tražite njegovo? Zašto ga ponižavate ako beži od sveta? Nema takvog čoveka na svetu koji bi se sviđao budalama više od genija. Sa svetom je dolazio u dodir koji je bio nužno potreban. (…) Tako je on živeo sam – okružen pomoćnicima i ludacima – i svojim najvernijim drugovima: domaćim životinjama, svojim kokoškama i mačkama. U stvari, on je bio uvek sâm u životu. ,Ja sam uvek sâm‘, pisao je 1548. svom sinovcu, ,i ne razgovaram ni sa kim‘. On se malo-pomalo udaljavao od ljudi, od njihovih interesa, briga, radosti, misli. (…) Živeo je kao prosjak, gotovo ništa nije jeo, a kako nije mogao spavati, ustajao je noću i radio. Načinio je sebi šlem od kartona, koji je tako udesio da je u njegovoj sredini mogao nositi upaljenu sveću koja mu je osvetljavala rad, oslobodivši mu ruke. Što je više stario, sve se više zakopavao u samoću. Dok je čitav Rim spavao, on se sav predavao radu. Tišina je bila njegova dobročiniteljica, a noć prijateljica: ,O tamno, slatko vreme noći /U miru svrši svog zadatka delo.‘ (…) Misao na smrt ispunjavala ga je svakog dana. ,Nema ni jedne misli u meni‘, rekao je Vazariju, ,koju smrt nije isklesala svojim dletom. (Romen Rolan).

Odgovornost umetnika

Avangarde između terora i razuma. On umetnika posmatra pogledom čistunca. A pitanje za otvaranje debate ostaje: da li je taj stav ispravan? Da li je ispravan u ovom, ili bilo kom drugom vremenu? Ko smo mi da budemo sudije umetnicima koji su živeli za vreme nacizma, na primer? Šta Kler nudi kao alternativu? Ostavljajući po strani neke njegove lične animozitete, moramo da se potrudimo da iz knjige, za ljubav umetnosti, izdvojimo kritiku koja jeste opravdana, zasnovana, i da njeno postojanje smatramo stvarnim doprinosom ove studije. Bez obzira na Klerovo uporno zagovaranje nekakvih nacionalnih obojenosti, lokalizama, umetničkih dijalekata, nasuprot amerikanizmima i levičarskom zastranjivanju, naš je zadatak da prepoznamo, apostrofiramo ono što jeste sofistikovano, mudro, stilski besprekorno, jezički krajnje intrigantno. Kao jedna linija razmišljanja. Koja nije jedina, koja je lični stav. Sa kojim ne moramo da se složimo. Koji moramo da uvažavamo. Sada i uvek. Jer je to Žan Kler. Avatar jedne škole istorije umetnosti. Jedne vrste intelektualca. Jedne polovine istine o svetu.

Pakleni kamen

Lunar Caustic. Kao mnogi veliki pisci, koji su bili suočeni sa čovekovom nemoći u svetu, i Malkolm Lauri (1909–1957) je maštao da napiše veliku epopeju o čoveku i njegovoj titanskoj borbi sa silama unutrašnjim i spoljašnjim, a kao uzor je trebalo da mu posluži Danteova Božanstvena komedija, to delo velike ljudske nade. Lauriju je ta zamisao delimično pošla za rukom ako u njegovom slavnom romanu Ispod vulkana, jednom od najvećih umetničkih tvorevina ovog stoleća, prepoznamo Pakao. U kratkom romanu Pakleni kamen (Lunar Caustic), po svedočenju samog pisca, treba videti Čistilište. A Raj? On je bio zamišljen u delu Natovaren balastom na putu ka Belom moru. Ali, ono nije napisano. Možda zbog toga što je pisac verovao da je Raj savremenom čoveku, ophrvanom sumnjom i teskobom, neosetljivom za božansko, ionako više nedostupan. Konzulov alkoholizam u romanu Ispod vulkana i njegov kraj u nekom periferijskom ubogom ćumezu, Plantegenetova totalna usamljenost sa čašom pića u nekoj mornarskoj krčmi u Paklenom kamenu, usamljenost koja se izjednačava sa samim nestajanjem, samo je vid očišćenja i prosvetljenja. Ovi delirijumi su uspenje nad slikom sveta, koji je ostao negde dole, negde ispod, i još niže, u Tartaru, u Paklu koji je simbol raspadanja, otuđenosti, pometnje, krize ličnosti, osećanja krivice, fizičke i duhovne patnje, moralnog posrnuća. Alkoholizam je ovde očišćenje, izlazak iz opakog stanja ljudskog prokletstva. I jedno i drugo delo su pijana božanstvena komedija, u kojoj i jedan i drugi junak uništavaju sebe do potpunog mazohističkog ukinuća. Ali, ove ličnosti neće zaraziti svet. One su katarza čovečanstva, jer je svet bolestan na smrt i oni ga ostavljaju, napuštaju zauvek. Iz njihovog poniženja izranja dostojanstvo. To je spasonosna Laurijeva poruka i zaveštanje čovečanstvu. Raj će biti moguć kao iščeznuće, on je užas koji se zove nepostojanje, šćućuren u nekom ćošku sveta, u mračnom uglu nevidljivih zbivanja, na kraju nečega što se zove život kao takav. I šta? Ništa. Samo konstatujemo.

Rasprava o stilu, Umeće pisanja

Sadrži i U poseti Bifonu (Ero de Sešel). Okovan u realnom svetu, čovek čezne za izmišljenim, nevidljivim i nepojmljivim: čovek traži Veštačke rajeve. Na tom putu se kreće između padanja i uzdizanja, ushićenja i gorčine, svetlog i tamnog, užasa i blaženstva… Idući napred, vraća se unazad, tražeći Nešto nadnesen je nad ponorima donjim i ponorima gornjim. I težnja za uživanjima je oblik metafizičke potrage neraskidivo povezane sa čovekovim bićem i imaginacijom. Tema knjiga iz Biblioteke Cveće Zla njegovi su pratioci na ovom dvosmislenom i neizvesnom putu. Naslov Bodlerove knjige iskorišćen kao naslov Biblioteke to potvrđuje.

Kćeri Sunca (ćirilica)

Karolj Kerenji je rođen 1897. u Temišvaru. Umro je 1973. u Švajcarskoj, gde je živeo od 1943. Kao istoričar religije i klasični filolog, jedna je od najmarkantnijih figura mađarske kulture ovoga stoleća. Iz ogromnog naučnog opusa, mađarski književni leksikon kao njegova najznačajnija dela navodi: Dionis i tragično u Antigoni, Apolon, Pitagora i Orfej, Mitologija i gnoza, Pisac romana i mitologija (njegova sabrana prepiska sa Tomasom Manom), Odlaganje u Grčkoj, Grčki junaci, Pouke Grčke, Grčka mitologija. U Kćerima Sunca Kerenji govori o ženi koja se opredeljuje između dve mogućnosti postojanja, između hetere i majke, odnosno zavodnice i supruge. Reč je o tipovima ženske prirode, kultivisanim tipovima koji na posredan ili neposredan način utiču u ustrojstvu života. Da bi ih pobliže objasnio, Kerenji ulazi u homerski i hesiodski rodoslov bogova Olimpljana, kao i njihovih prethodnika, titana. Tom prilikom se suočavamo sa sunčevskim i mesečevskim, odnosno nebeskim i htonskim u prirodi žene, što je, mitološkim rečnikom rečeno, stvar nasleđa i dobro uređenog sveta. U daljem praćenju ovog problema, sa visprenim etimološkim zapažanjima, uz čitav niz usputnih misli o zlu, o večnom povratku, o svrsi epifanije, o prajednom, Kerenji ističe misaonu višeslojnost grčkog mita, sveopštost njegovih značenja o ljudskoj priridi i savremenost njegovog jezika.

Tri razgovora

Tri razgovora o ratu, progresu i kraju svetske istorije, uključujući i povest o Antihristu i priloge. Vladimir Solovyov

Dijalog u paklu između Makijavelija i Monteskjea

Dva protagonista ovih Dijaloga– Makijaveli i Monteskje – dva velika predstavnika suprotstavljenih političkih pogleda – despotizma i liberalizma – razmatraju praktične implikacije primene svoga znanja u modernoj epohi.

Fridrih Niče u svojim delima

Friedrich Nietzsche. Fridrih Niče u svojim delima daje stavove o svetu i životu, svoje misli i ubeđenja. Fridrih Niče, filozof, esejista, filolog i pesnik, svojim uzbudljivim iiturbulentnim životom ostavio je veliki trag u istoriji filozofije. Lu Andreas-Salome je nemačka filozofkinja koja je bila zaljubljena u Ničea.

El Greko ili tajna Toleda

El Greco. Ako davna tradicija kaže da je sam Bog nad Toledom postavio sunce, povjest umjetnosti priča da je u tom istom gradu, u tom Toledu rastvorio nebesa slikar došljak, Krečanin El Greko, Teotokopulos, slikajući ekstatične i sulude vizije. Taj strani došljak doista je u pravom smislu postao slikar Toleda. On je otkrio onu tajnu auru, nevidljivu za neposvešene, kojom je ta gotska gradina magijski obavijena. Taj čudak nije slikao melanholijom obavito toledsko brdo u magli sutona ili u žaru podnevnog sunca, već je taj čarobnjak slikao Toledo u hipu, kad sablasno munja para hrpe oblaka i kada još sablasnije bljeska njezino svjetlo obalama Taha i zidovima utvrda. El Greko slikao je taj prigrljeni dom, tu sredovječnu stanicu u olujnom zamahu. I na toj njegovoj najvjernijoj slici Toleda svi potezi kista kao da su poprimili oblik plamena.

Dante Vijon Mocart (ćirilica)

Dante Villon Mozart: Sveti probisveti. Crteži Vladimira Veličkovića. U knjizi o Danteu, Vijonu i Mocartu…Kolja Mićević iscrtava, u stvari, mapu ars poetike i etike, muzike i politike evropskog pesništva. U tom smislu ova knjiga se može uzeti u obzir i kao nesvakidašnji, uzbudljivi udžbenik o biti evropske poezije, i njenom sudaru s evropskom stvarnošću, napisan blistavo i blagoglagoljivo, sa zapletom koji u određenim trenucima dostiže vrhunce trilera. To je neodložno štivo koje se čita sa uživanjem, lako pamti i teško zaboravlja.

Priroda u savremenoj fizici

Postavilo se pitanje, da li se stav modernog čoveka prema prirodi tako temeljno razlikuje od onoga u prošlosti, da bi se već samim tim stekle pretpostavke za jedan sasvim različit polazni osnov ma kakvog – na primer, umetničkog – odnosa prema njoj. Stav savremenosti prema prirodi teško da može pronaći svoj izraz, kao što je to bio slučaj u prethodnim stolećima, u jednoj svestranoj filozofiji prirode. On je, svakako, dalekosežno određen modernom naukom o prirodi i tehnikom. Otuda nije samo istraživač prirode sklon da traga za slikom prirode u savremenoj nauci o prirodi, a posebno u modernoj fizici.

Dnevnik

Djelo jednog od najvećih baletana svih vremena Watslawa Nizinskog

Razmišljanja o tehnici

U svojem najpoznatijem djelu La rebelio de las masas (Pobuna masa) Ortega je čovjeku-masi suprotstavio duhovnog aristokratu, analizirajući katastrofalno posljedice `odusustva boljih`, tvrdeći da masa ne može stvoriti ni organiziranu državu, ni umjetnost, ni znanost – to je stvar pojedinaca – dok narod vrši samo elementarne funkcije. U tom smislu, Ortega tvrdi da je jedino čovjekovo izlaženje – izlaženje unutra, u sebe, ka suštoj usredotočenosti, gdje je carstvo ideja, a to mu olakšava tehnika. Ona mu omogućava da lakše preživi kako bi imao mogućnosti i vremena da se vrati sebi, kako bi potvrdio smisao ljudskog bivanja. Čovjek tehnikom mijenja prirodu, koja mu je tu potrebu sama nametnula, i time prestaje ovisan zavisan o njoj. Pomoću tehnike se okolina prilagođava pojedincu, a ne pojedinac okolini, čime se čovjek potvrđuje kao najmoćnije biće u prirodi. Zbog toga Ortega kaže da `čovjek bez tehnike, znači bez reakcije protiv svoje okoline, nije čovjek`. Tehnika čovjeku ne samo da olakšava život, ona stvara blagostanje, stvara suvišnost u smislu obilja življenja koje mu je neophodno da ne bi podlegao tjeskobi svijeta. Ali, tu se javlja osnovni problem u odnosu čovjeka i tehnike, problem koji je danas aktualniji nego ikad: tehnika počinje obesmišljava život, pa čovjek gubi želju za suštinskim usredotočenjem a jača potrebu za blagostanjem, misli na djelovanje, a zaboravlja na `naše neiskvarene dubine`. Zbog toga je Ortegino upozorenje od prije šezdeset godina bilo proročko: `Tehnika kao neograničena sposobnost dovodi čovjeka u ovisan položaj i čini mu život praznim, zato što postojati isključivo kao biće tehnike za čovjeka prestavlja mogućnost da bude sve, pa prema tome da ne bude ništa određeno`. Branko Kukić

Seksualna magija

Brevijar ljubavnih čaranja. Saran Aleksandrijan je jedan od poslednjih učesnika one velike nadrealističke avanture koja je imala nameru da sprovede revoluciju duha, tela i društva. Ta vatra koja se palila i gasila od 1920. do pre nekoliko decenija i danas ima svoju stvaralačko-magijsku moć skrivenu u dubinama, u podsvesti savremenog čoveka kao živi dokaz da se čovek morao buniti i da će se opet pobuniti. Oblik te nove pobune nije nam u ovom trenutku jasan, ali je neophodan kao neugašena nada da čovečanstvo još nije mrtvo. Kao autentični nadrealista, Aleksandrijan se interesuje za najšira pitanja duha – objavio je knjige proze i poezije, knjige o slikarstvu (o nadrealističkom slikarstvu, o Maksu Ernstu, Hansu Belmeru, Viktoru Brauneru, Marselu Dišanu), zatim knjigu o Bretonu, istoriju erotske književnosti, istoriju okultne filozofije, knjigu o odnosu nadrealizma i snova, o ljubavi, kao i ovu knjigu o seksualnoj magiji. Dakle, pisao je o svemu onome što je bilo u osnovi ideja nadrealizma, a što je trebalo da pomeri granice ljudskog saznanja kako bi se čovek oslobodio kao biće, čiji su svetovi dublji i širi od sveta koji je izgradio na temelju čistog razuma i puke praktičnosti. Značaj tog napora nadrealistâ biće nezaobilazan u budućnosti, pod uslovom da čovek ne završi kao totalni i totalitarni tehnolog. Tada mu neće pomoći ni nadrealizam! U ovoj Aleksandrijanovoj knjizi sažeto je sve ono što seksualnost čini jednom od najosnovnijih ljudskih potreba, sa svom svojom lepotom, omamom, ali i ono što nije puko zadovoljavanje čula i strasti, nego i transcendentno, odnosno veza sa onostranim i božanskim. Ovde je seksualnost uzvišena, lepa, pokretačka i stvaralačka. Kao takvoj, Aleksandrijan joj pridaje važno mesto u čovekovom potvrđivanju kao jedinog samorazumevajućeg bića u prirodi, ističući ono što je božanski erotizam, a odbacujući đavolji erotizam. Ta činjenica i namera je danas veoma važna kada mnoge satanističke, destruktivne vizije, ideje i sekte opsedaju savremenog čoveka, koji se stolećima bori za svoje božansko mestašce u ustrojstvu sveta.

Pisma iz ludnice

U veljači 1943., poslije nekoliko azila za duševne bolesti, Artaud je prebačen u Slobodnu zonu, u Rodez, odakle šalje pisma prijateljima iz predratnih godina u kojima govori o zlim silama s kojima se bori, o demonima i čarobnjacima koji ga začaravaju, o čudesnom štapu svetog Patrika, izvoru njegove snage, koji mu je otet, o fantazmima paranoidnog sindroma koji ga opsjedaju i zbog kojeg se nalazi u azilu u Rodezu. Prije nego napusti azil u Rodezu, u posljednjim pismima koja šalje prijateljima, Artaud će ispostaviti spisak beda, kroz koje obično prolazi duševni bolesnik u francuskim azilima, i nepravdi učinjenoj njemu osobno. Svoje će pritužbe magistralno proširiti na uvjete čovjekove sudbine uopće, na sveopću banalnost svijeta u kojem se živi, u kojem je sve manje mjesta za čudesno, za poeziju i za umjetnika.

Poetika prostora

Duboko, magično, obuzimajuće djelo o prostoru, našim domovima, o tome kako u njima živimo i kako oni na nas djeluju. Svaki tip prostora ima svoju psihologiju, bilo da je riječ o tavanu, podrumu, šumi ili gnijezdu. Filozofija, ali i književnost.

Majmunoopisanije

Mračna interpretacija moderne dvovekovne istorije Srbije i njenih junaka od Miloša i Vuka do Dobrice i Koštunice, istorije kojom vladaju laž, prevara, nasilje, glupost, bes i besmislene i bezočne manipulacije vladara i tajnih službi.